Het is de Amerikanen toch maar weer eens gelukt: ze hebben na 10 jaar hard zoeken eindelijk de man te pakken gekregen die ze als ultieme verantwoordelijke zien voor de aanslagen van 11 september 2001: de uit Jemen afkomstige Saoudi-Arabiër Osama Bin Laden. Dat ze daarvoor de soevereiniteit van een andere staat hebben moeten schenden, en ook nog eens rustig hun doelwit doodschoten, deed velen verontrust monkelen: “wat een typische Wild-Westtoestanden !”… maar ik zie er veel diepere dingen achter, dingen die het waard zijn om er eens over na te denken.
1. de soevereiniteit van een staat geschonden ?
Pakistan is een soevereine staat. Als dusdanig moeten andere staten deze staat respecteren, haar grondgebied en haar luchtruim. Er zijn al stemmen opgegaan dat de Amerikanen eerst toestemming hadden moeten vragen aan de Pakistaanse regering vooraleer aan deze missie te beginnen. Maar het probleem is: hoe komt het dat Bin Laden jarenlang kon wonen in een rustige wijk op amper een kilometer of 2 afstand van -verdorie- een militaire school ? In een wijk die bekendstond als zijnde bewoond door oud-militairen ? Je kunt dus begrijpen dat de Amerikanen nogal terughoudend waren met de kennis omtrent zo’n belangrijk doelwit. Zij vertrouwden dooreenvoudig de Pakistaanse geheime dienst èn het leger niet. Er zijn teveel aanwijzingen dat leden van deze twee organisaties niet alleen sympathie koesteren voor Al-Qaeda, maar er zelfs hand- en spandiensten voor leverden of er stiekem deel van zouden uitmaken. Pakistan geniet van een miljardensteun vanuit het Westen, zowel op gebied van geld, als goederen en militaire steun. Maar toch is er een sterk anti-Westers sentiment te voelen en wordt het land zelfs als uitvalsbasis en rustoord/ziekenhuis gebruikt door de Taliban die in Afghanistan blijven doorknokken. Hoe soeverein de staat Pakistan ook moge zijn, een te groot en invloedrijk deel van haar leidinggevenden staat vijandig tegenover de Verenigde Staten en diens bondgenoten, waardoor de Amerikaanse bevelhebbers besloten hun Pakistaanse collega’s niet in vertrouwen te nemen. Dat jouw bondgenoten je aan de ene kant uitnodigen om te komen rondhangen teneinde de vrede in de regio te handhaven, oké, maar dat je aan de andere kant moet zien hoe jouw -officieel gemeenschappelijke- vijanden vrij en ongehinderd mogen rondwandelen… je zou voor minder zwijgen.
2. Wild-Westtoestanden ?
Osama Bin Laden werd doodgeschoten. Volgens de eerste berichten omdat hij zich niet wou overgeven en een wapen had. Volgens latere berichten omdat hij zich bewoog om naar een wapen te grijpen. Volgens zijn jongste echtgenote was de man helemaal niet gewapend en probeerde hij helemaal niet een vrouw als levend schild te gebruiken – het arme menske zou zich voor hem geworpen hebben… Van elk gevecht zijn er altijd evenveel verschillende verhalen te horen als er mensen aanwezig waren. “De mist van de oorlog” wordt zoiets genoemd: mensen moeten razendsnel beslissingen nemen, zien vaak niet alles wat er aan het gebeuren is, en hebben nadien maar een vage herinnering aan wat er allemaal is voorgevallen en wat ze er precies hebben gedaan. En dan is er ook nog het begrip “propaganda” natuurlijk. Hoe dan ook, enkele dingen zijn duidelijk: de man werd ter plekke doodgeschoten, het lijk werd meegenomen voor identificatie, en nadien op een zo anoniem en ontoegankelijke plek mogelijk begraven. Je kunt het “Wild West” noemen. Ik zie eerder een speciale elite-eenheid die een vijand heeft uitgeschakeld. Je ziet het regelmatig in oorlogs- en actiefilms maar de meeste mensen verwachten het niet in werkelijkheid te zien gebeuren. Men staat er niet bij stil dat deze elite-eenheden er voor een reden bestaan – en dat ze gebruikt worden. Deze operatie werd wereldnieuws, de andere blijven altijd verborgen voor de wereldmedia en zijn alleen bekend bij hen die het uitvoerden en eventuele nabestaanden of toevallige getuigen. Zulke acties worden gewoonlijk niet aan de grote klok gehangen, en er is maar 1 van die elite-eenheden die er een soort van reclame mee maakt (de Mossad), maar geheime diensten gebruiken wel degelijk elite-eenheden als moordcommando’s.
3. Rechter, jury en beul ?
Er zijn stemmen opgegaan om deze actie te veroordelen, en er is ondertussen in Nederland klacht ingediend wegens moord, maar je moet je echt wel afvragen in hoeverre het verstandig zou zijn geweest om de man levend en wel naar het Internationale Gerechtshof in Den Haag te slepen. Het was algemeen geweten dat Bin Laden liever “als een martelaar” wou sterven dan zich gevangen te laten nemen, dus wat dat betreft namen de soldaten geen risico en schoten eerst vooraleer zich af te vragen of de man werkelijk gewapend was. Maar het is ook algemeen geweten dat Moslims die voor terreurdaden in de gevangenis zitten daar met eerbied worden behandeld door hun geloofsgenoten als een extra categorie van martelaars en zelfs door hun aanwezigheid radicalisering van gematigde gelovingen en bekering van niet-gelovigen aanwakkeren. Een proces-Bin Laden zou bovendien jaren kunnen aangesleept hebben, en de kans dat de man vrijuit zou kunnen gaan wegens procedurefouten of gebrek aan sluitend bewijs, of dat hij door aanhangers bevrijd zou kunnen worden, was gewoon te groot en potentieel te nadelig voor de Verenigde Staten en de rest van de Westerse wereld. Interessant genoeg zijn er in Nederland geen vragen gerezen over de mogelijke gevolgen van zo’n belangrijke Moslim-gevangene in het centrum van hun land en de aanslagen of pogingen tot aanslagen die dit tot gevolg zouden gehad kunnen hebben. Ik blijf erbij dat de Amerikaanse SEALs de Nederlandse bevolking hebben gered van een onzekere en gevaarlijke toekomst. De terroristen van Al-Qaeda hebben al meermaals bewezen zich geen snars aan te trekken van onschuldige slachtoffers, en alle niet-gelovigen (èn gelovigen die zo zot zijn om zich tussen deze niet-gelovige doelwitten te vestigen) over 1 kam scheren. Voor hen is iedereen schuldig en moet iedereen sterven die niet hun versie van de Islam volgt. Het valt niet precies te voorspellen wat Al-Qaeda zou gedaan hebben om hun belangrijkste leider vrij te krijgen, maar bomaanslagen en grootschalige gijzelingsacties zouden er zeker bij zijn geweest. Beseffen de Nederlanders wel dat ze eigenlijk aan een ramp zijn ontsnapt ?
4. Macht maakt wet ?
Men huivert -en terecht!- bij het idee dat een overheid als het ware doodseskaders kan uitsturen die vijanden der staat afmaken als waren het honden, maar men moet zich òòk vragen stellen bij de manier waarop sommige groepen van misdadigers en terroristen het Westerse collectieve geweten misbruiken om aan zware straffen te ontkomen en het Westen tegelijkertijd belachelijk maken in hun eigen kringen als zijnde moreel zwak en in de praktijk machteloos. Er is in ons deel van de wereld in de loop der tijden een beschavingsidee gegroeid dat stelt dat niemand buiten de wet mag handelen – zelfs de wetgever niet. En dat misdadigers ook maar mensen zijn en recht hebben op een menselijke behandeling wat in de wet moet worden vastgelegd. Langdurige vrijheidsberoving, en zeker levensberoving, wordt algemeen als een te zware straf gezien. De misdaad wettigt een te zware straf niet, maar men is het er niet over eens wat de sluitende definitie van een te zware straf is. En dit terwijl groeperingen zoals Al-Qaeda zelf van mening zijn dat geen straf te zwaar is voor hen die zijzelf als misdadigers en vijanden zien. En dus krijg je het Westerse dilemma dat wij moordenaars als het ware vrijuit laten gaan terwijl deze ons gerechtelijk systeem smalend uitlachen op weg naar hun volgende slachtoffer. Het recht van de misdadiger op een humaan leven primeert bij ons boven het recht van hun slachtoffers op een leven tout court. Groeperingen zoals Al-Qaeda zien dit heel duidelijk in en lachen zich er een breuk om. Zij gaan uit van de zekerheid dat ze een Goddelijke wet aan hun kant hebben en dat deze wet hen zelfs oplegt om eenieder die er niet aan gehoorzaamt te doden. In hun ogen is iemand die niet bereid is te doden om de wet te doen respecteren een zwakkeling. De sterkste heeft de wet aan zijn kant, heeft God zelf als bondgenoot en beschermer, en staat dus volledig in zijn recht. De Westerse wereld weigert die Goddelijke wet te aanvaarden als Enige Ware en moet dus vernietigd worden. Het feit dat onze moeizaam verworven humanitaire traditie ons verbiedt om te doden maakt ons in de ogen van groeperingen zoals Al-Qaeda totaal machteloos en dus hebben zij het recht om ons te vernietigen. Door hun leider gewoon dood te schieten hebben de Amerikaanse soldaten echter het tegendeel bewezen. En nu zullen Al-Qaeda en hun medestanders, om niet te spreken van misleide en nuttige idioten zoals Lenin het indertijd smalend uitdrukte, proberen om het Westerse geweten wakker te schoppen en ons te dwingen deze actie te veroordelen – en prompt weer eens te bewijzen waarom wij in hun ogen vernietigd dienen te worden.
5. Onbereikbaar heilig ?
Het tegenargument voor het doodschieten van Bin Laden was dat men dan een martelaar ging creëren waardoor een verdere radicalisering binnen de Moslim-wereld onvermijdelijk ging worden. Het feit dat de Amerikaanse SEALs wel degelijk rekening hiermee hielden wordt bewezen door de snelle zee-begrafenis van het lichaam midden op de Arabische Zee. Sjiieten hebben namelijk de neiging om schrijnen op te richten voor hun martelaren en van heinde en verre zich op bedevaart te begeven om bij dat schrijn te gaan bleiten over hoe onrechtvaardig de vijanden der Islam wel niet zijn. Hardcore puristen zoals de Wahabieten in Saoudi-Arabië wijzen deze verering af als ketters bijgeloof, maar kunnen voor hun steeds voortdurende strijd tegen de ongelovigen niet zonder de verering die men aan martelaars voor het geloof toekent en zeker de teraardebestelling van iemand als Bin Laden had uitgebreid gefilmd kunnen worden om nieuwe volgelingen warm te maken voor de strijd (verbod op afbeelding van levende wezens iemand ?). Maar nu ligt deze op de bodem van een vrij diepe zee. Lastig, zoiets. Aan de andere kant levert dit wel zeer delicieus vreten op voor de liefhebbers van samenzweringstheorieën: zonder lichaam kun je niet bewijzen dat de man dood is. Enne… bestond de man wel echt ? (Hm… het feit dat er echtgenotes en kinderen waren… kweenie…) Maar vooral de prangende vraag die menigeen nog jaren-en decennia-lang kan bezighouden: is de man werkelijk dood ? Morsdood ? Zoals in, absoluut en niet-meer-uit-de-doden-te-herrijzen kompleet en grondig kassie-wijlen ?
Worstelend met het dilemma dat een levende Osama Bin Laden hen zou blijven uitlachen heeft de Amerikaanse regering het enige logische gedaan dat zij had kunnen doen: de man, eenmaal gevonden, prompt geëlimineerd. Nu kan het in de krabbenmand van de terroristische groepering Al-Qaeda in volle glorie beginnen te rommelen: een vijand die tegen haar eigen mensen aan het vechten is is een zwakke en onmachtige vijand, en verliest mensen en voorraden die gebruikt hadden kunnen worden voor aanvallen op Amerikaanse doelwitten. Die les heeft de Verenigde Staten met schade en schande wel geleerd en ik ben benieuwd wat ze met deze kennis en ervaring verder gaan doen. Maar is Europa, eigenlijk de hele Westerse wereld, rijp voor een serieuze bezinning over de voor- en nadelen van een te humanitaire houding tegenover mensen die er geen enkel respect voor hebben ? En zal onze huidige steeds vrijer wordende samenleving de gevolgen van de daaruit volgende discussie overleven ?
Wat mij betreft rest er nog een andere gedachte over heel deze historie die uitgebreid bestudeerd moet worden:
op schoolreis in Parijs halverwege de jaren ’80 kocht ik op een klein rommelig marktje een badge met een korte kernachtige tekst die bij mij als achttienjarige een sterke ommekeer in mijn wereldbeeld en denken teweegbracht, een soort openbaring waar ik nog altijd innig gelukkig om ben en dat als het ware mijn persoonlijke vrijheid vleugels heeft gegeven. Het heeft mij voorgoed wantrouwig gemaakt ten opzichte van totalitaire godsdiensten die beweren de enige ware te zijn, die op straffe van eeuwige pijn eisen dat men hen volgt, die van de volgelingen eisen ongelovigen te doden. Ik vraag mij af of de tekst van die badge geen strijdkreet zou moeten worden waar elke vrijheidslievende humanitaire geest zich onvoorwaardelijk achter zou moeten scharen…
Ni dieu, ni maître.
Want wie zich beroept op een goddelijk bevel om te doden gehoorzaamt aan een onmenselijke meester. Gij, humanitair en menslievend, moet dat toch beseffen ?
